Türkiye siyasetinde son yılların en çok konuşulan görüntülerinden biri, rozet takma törenleri oldu. Kameralar karşısında verilen pozlar, yapılan açıklamalar, iktidar saflarına katılan siyasetçiler... İktidar bu görüntüleri doğal olarak kendi gücünün göstergesi olarak sunuyor. Muhalefet ise her ayrılığı kendi içinde tartışıyor. Oysa bu fotoğrafların anlattığı asıl hikâye birkaç siyasetçinin parti değiştirmesi değildir. Asıl mesele, Türkiye'de temsil ilişkisinin giderek aşınmasıdır.
Hiç kimse ömür boyu aynı partide siyaset yapmak zorunda değildir. İnsanların fikirleri değişebilir, partiler dönüşebilir, siyasi tercihler yeniden şekillenebilir. Buna kimsenin itirazı olamaz. Ancak siyaset yalnızca bireysel tercihlerin toplamı değildir. Bir siyasetçi seçildiğinde sadece kendi kariyerini temsil etmez; kendisini o makama taşıyan insanların iradesini de temsil eder. Sandık, kişisel yükselişin değil, toplumsal emanetin yeridir.
Tam da bu nedenle bugün yaşanan rozet değişimlerini yalnızca "siyasetin doğası" diyerek açıklamak gerçeğin üzerini örtmektir. Çünkü Türkiye artık normal bir siyasal iklimden geçmiyor. Muhalefet belediyelerine yönelik operasyonlar, seçilmiş siyasetçiler hakkında açılan davalar, tutuklamalar ve yargının siyasal rekabetin merkezine yerleştiği yönündeki yaygın kanaat, siyaset yapmanın şartlarını kökten değiştirmiş durumda. Böyle bir ortamda verilen her karar yalnızca bireysel değildir; aynı zamanda siyasal ve ahlaki bir anlam taşır.
İnsanların baskı karşısında korkmasını anlayabiliriz. Hiç kimse cesur olmak zorunda değildir. Ancak siyasetçi, tam da bu yüzden sıradan bir yurttaş değildir. Temsil görevi, alkışın bol olduğu zamanlarda değil, bedelin ağır olduğu dönemlerde sınanır. Demokrasi tarihini ileriye taşıyanlar, rahat zamanların değil, zor zamanların siyasetçileridir.
Bu yüzden bugün sormamız gereken soru, kimin hangi partiye geçtiği değildir. Asıl soru şudur: Bir siyasetçi, kendisini seçen insanların iradesine hangi noktaya kadar sadık kalmakla yükümlüdür?
Bu soruya yalnızca hukuki açıdan cevap verirsek siyaseti teknik bir prosedüre indirgeriz. Oysa temsil aynı zamanda vicdani bir sorumluluktur. Seçmen yalnızca seçim sonucuna değil, zor zamanlarda gösterilen karaktere de oy verir.
Muhalefetin son yıllarda yaşadığı sorunlara da bu çerçeveden bakmak gerekiyor. Millet İttifakı, Türkiye'nin farklı siyasal geleneklerini aynı masa etrafında buluşturmayı başardı. Bu küçümsenecek bir başarıydı. Ancak seçim kazanma iradesi, ortak bir siyasal aidiyete dönüşemedi. İktidara karşı çıkmak tek başına kalıcı bir siyasal kimlik üretmeye yetmedi. Seçim sonrasında yaşanan çözülme de bunun doğal sonucuydu.
Bugün yaşanan kopuşların nedeni yalnızca kişisel hırslar ya da liderler arasındaki rekabet değildir. Muhalefet, seçmenine birlikte neden mücadele etmesi gerektiğini anlatan ortak bir hikâye kuramadı. Oysa siyaset, yalnızca seçim kazandıracak formüller üretme sanatı değildir; zor zamanlarda insanları aynı safta tutabilme becerisidir. Ortak öfke insanları bir araya getirebilir ama ortak bir gelecek fikri üretilemediğinde ilk büyük sarsıntıda herkes kendi güvenli alanına çekilir.
Tam da bu noktada Kürt siyasal hareketinin deneyimi üzerinde düşünmek gerekiyor. Bu hareketin siyasal çizgisine katılabilirsiniz ya da en sert biçimde eleştirebilirsiniz. Benim dikkat çektiğim nokta bu değil. Dikkat çektiğim şey, yıllardır ağır baskılara, parti kapatmalarına, kayyımlara ve tutuklamalara rağmen tabanıyla kurduğu temsil ilişkisinin büyük ölçüde korunabilmiş olmasıdır. Bunun nedeni yalnızca ideolojik bağlılık değildir. Ortada ortak bir hafıza, ortak bir mücadele ve bedel ödemeyi göze alan güçlü bir siyasal aidiyet vardır.
Bu örnek, muhalefetin neden zorlandığını da gösteriyor. İnsanlar yalnızca kazanacaklarına inandıkları hareketlere bağlanmaz. Kendilerini yarı yolda bırakmayacağına inandıkları hareketlere bağlanırlar. Temsil duygusu tam da burada doğar. Seçmen, seçim kaybetmeyi affedebilir; fakat ilk baskıda dağılan bir siyasal iradeyi kolay kolay affetmez.
Son yıllarda yaşanan rozet değişimlerinin bu kadar tepki çekmesinin nedeni de budur. İnsanlar parti değiştirilmesine değil, temsil sözünün bozulmasına itiraz ediyor. Çünkü rozet, metalden yapılmış küçük bir amblem değildir; seçmene verilmiş bir sözdür. O söz bozulduğunda değişen yalnızca parti üyeliği olmaz. Seçmen, kendi iradesinin de değersizleştirildiğini hisseder.
Bugün Türkiye'nin en büyük siyasal ihtiyacı yeni ittifak hesapları yapmak değildir. Asıl ihtiyaç, güveni yeniden kuracak bir siyaset anlayışıdır. Demokrasi, yalnızca sandığa gidilen günlerden ibaret değildir. Demokrasi, seçmenin kendisini temsil ettiğine inandığı insanların, bedeli ne olursa olsun o temsil sorumluluğunu taşımaya devam edebilmesidir.
İktidarın yıllardır kurduğu baskı düzeni, yalnızca muhalefeti zayıflatmadı; siyasetin ahlaki zeminini de aşındırdı. Fakat bu gerçek, muhalefetin sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Tam tersine, demokratik iddiası olan herkesin sorumluluğunu büyütüyor. Çünkü baskının olduğu yerde ilke daha değerlidir; korkunun egemen olduğu yerde cesaret daha anlamlıdır.
Türkiye'nin önündeki asıl soru artık şudur: Demokrasi yalnızca seçim kazanmanın adı mıdır, yoksa temsil edilen insanların iradesine her koşulda sadık kalabilmenin adı mı?
Eğer demokrasi sadece sandıktan ibaretse, rozet değiştirenleri eleştirmeye de gerek yoktur. Herkes şartlara göre yeni bir yol seçebilir. Ama demokrasi aynı zamanda temsil ahlakını da içeriyorsa, o zaman siyasetçilerin yalnızca hukuki değil, vicdani bir sorumluluğu da vardır. Çünkü seçmen, oyunu yalnızca bir partiye değil; bir söze, bir karaktere ve bir duruşa verir.
Bugün Türkiye'de yaşanan tam da bu güven kaybıdır. İnsanlar artık sadece iktidarın ne yaptığına bakmıyor; kendileri adına konuştuğunu söyleyenlerin baskı karşısında nasıl davrandığını da dikkatle izliyor. Çünkü demokratik toplumlarda güven, seçim meydanlarında verilen vaatlerle değil, zor zamanlarda gösterilen tutarlılıkla inşa edilir.
Belki de bu yüzden son yıllarda siyasetin en görünür sembolü rozetler oldu. Ama en büyük eksikliği temsil oldu. Rozetler değişti; fakat değişen sadece parti aidiyetleri değildi. Her değişim, seçmenin zihninde şu soruyu biraz daha büyüttü: "Benim adıma konuşacağını söyleyen insanlar, gerçekten benim irademe mi sadık, yoksa değişen güç dengelerine mi?"
Bu soru yalnızca muhalefetin sorunu değildir. Bu soru, Türkiye demokrasisinin sorunudur. Çünkü temsil duygusu zayıfladığında seçimler yapılmaya devam edebilir, meclis çalışabilir, partiler varlığını sürdürebilir. Ama yurttaş ile siyaset arasındaki görünmez bağ kopmaya başlar. Demokrasiyi ayakta tutan da tam olarak o bağdır.
O nedenle bugün konuşmamız gereken şey, kimin hangi rozeti taktığı değil; siyasetin hangi ilkelere dayanarak yapılacağıdır. Türkiye'nin ihtiyacı yeni transferler ya da yeni siyasi hesaplar değildir. Türkiye'nin ihtiyacı, seçmenin yeniden "Bu insanlar benim adıma konuşuyor." diyebileceği bir temsil anlayışıdır.
Çünkü siyasetin gerçek değeri iktidara ne kadar yaklaşıldığıyla değil, iktidarın baskısı karşısında ilkelere ne kadar sadık kalınabildiğiyle ölçülür.
Ve belki de demokrasinin en unutulan gerçeği tam da budur:
Temsil, seçim kazanıldığında başlayan bir hak değildir. Temsil, bedel ödemek gerektiğinde terk edilmeyen bir sorumluluktur.
;){kind=link}
Yorumlar (0)