Türkiye’de Politik Mealcilik: Egemenin Sözünün Sırrına Erişmek!

Siyaset yalnızca kurumlar, seçimler ve iktidar değişimlerinden ibaret değildir. Toplumların gündelik hayatını şekillendiren pratikler, tartışmalar ve söylemler de politik alanın asli unsurlarındandır. Bu yazının odağında ise son yıllarda giderek yaygınlaşan bir siyaset tarzı yer alıyor: egemenin sözünü çözmeye, satır aralarını okumaya ve onun söylediklerinin “gerçek anlamını” bulmaya adanmış olan “meal üretme faaliyeti.”

Politika, her şeyden önce bir çözüm üretme sanatıdır. Analiz eder, eleştirir, teşhis koyar; fakat bunların hiçbiri tek başına politika değildir. Politika, bütün bunların ötesinde yeni bir söz ve yeni bir yön açabilme kapasitesidir.

Modern siyaset kuramı da politikayı yalnızca güç ilişkileri üzerinden değil, aynı zamanda anlam üretimi üzerinden açıklar. Siyasal alan yalnızca kurumlar ve aktörler üzerinden değil, dil ve söylem üzerinden de kurulur. Hangi meselelerin konuşulacağı, hangi kavramların meşru kabul edileceği ve hangi sorunların görünür olacağı büyük ölçüde bu söylemsel mücadele içinde belirlenir.

Bu nedenle siyaset aynı zamanda bir anlam kurma ve anlamı yeniden dağıtma mücadelesidir.

Antonio Gramsci’nin hegemonya kavramı bu durumu açıklamak için başvurulan temel çerçevelerden biridir. Gramsci’ye göre egemenlik yalnızca zor yoluyla değil, aynı zamanda rızanın örgütlenmesi yoluyla kurulur. Bu rıza ise büyük ölçüde dil, kültür ve söylem aracılığıyla üretilir.

Benzer şekilde Michel Foucault da iktidarın yalnızca baskı uygulayan bir güç olmadığını, aynı zamanda bilgi ve söylem üreten bir düzenek olduğunu vurgular. İktidar, neyin doğru kabul edileceğini, hangi kavramlarla konuşulacağını ve hangi meselelerin gündem olacağını belirleyerek kendisini yeniden üretir.

Bu çerçeveden bakıldığında siyasal mücadele yalnızca kurumlar ve seçimler üzerinden değil, aynı zamanda söylem alanında yürütülür.

Tam da bu noktada günümüzde giderek yaygınlaşan bir siyaset pratiği dikkat çekmektedir: egemenin sözünün mealini yazmak.

Bir konuşma yapılır, bir açıklama gelir, bir cümle kurulur. Ardından meal başlar:

“Burada aslında şu mesaj veriliyor…”
“Asıl kast edilen şudur…”
“Bu cümlenin alt metni şu…”

Siyasal tartışma giderek egemen aktörlerin sözlerini çözmeye çalışan bir meal faaliyetine dönüşür.

Türkiye bağlamında bakıldığında bu pratiğin örneklerini sıkça görmek mümkündür. Bir siyasi aktörün yaptığı açıklama, başka bir aktörün verdiği yanıt, parti yöneticilerinin veya siyasi figürlerin yorumları… Her biri üzerine uzun meal zincirleri kurulur. Bir sözün ne anlama geldiği, aslında neyi ima ettiği, hangi mesajı içerdiği tartışılır.

Böylece siyaset, somut politika üretmekten çok egemen söylemin şerhini yazmaya dönüşür.

Bu durum yalnızca muhalif çevrelerle sınırlı değildir. Sağda da solda da benzer bir eğilim görülebilir. Aktörler farklı ideolojik konumlarda olabilir; ancak siyasal tartışmanın önemli bir kısmı egemen söylemin yorumlanması etrafında döner.

Bir başka deyişle siyaset, giderek meal üretme pratiğine sıkışır.

Bu durum ilk bakışta analitik bir faaliyet gibi görünebilir. Oysa çoğu zaman politik üretimin yerini alan bir yorum kolaycılığıdır.

Çünkü sürekli egemenin ne dediğini, ne demek istediğini ve neyi ima ettiğini çözmeye çalışmak, siyaseti egemenin cümlelerinin etrafında dönen bir yorum pratiğine indirger. Böylece siyasal aktörler kendi sözlerini kurmak yerine egemen söylemin yorumcularına dönüşür.

Bu noktada siyasal alanın en kritik açmazlarından biri ortaya çıkar:
Egemen konuşur; diğerleri onun ne demek istediğini tartışır.

Egemen bir cümle kurar;
diğerleri o cümlenin alt metnini çözmeye çalışır.

Egemen bir işaret verir;
diğerleri satır arası okumaya girişir.

Sonuçta siyasal tartışma, egemenin belirlediği anlam alanının sınırları içinde dolaşmaya başlar. Yeni bir dil kurmak yerine mevcut dilin içinde yorum üretme faaliyeti öne çıkar.

Böylece siyasal mücadele giderek anlam üretme kapasitesini kaybeder.

Bu alışkanlığın bir başka versiyonu ise bitmeyen “büyük resme bakma” çağrılarıdır.

Neredeyse her tartışmada biri çıkar ve şöyle der:

“Büyük resme bakmak lazım.”

Bu ifade çoğu zaman derinlikli bir analiz iddiasıyla kullanılır. Oysa pratikte çoğu kez başka bir işleve hizmet eder: somut politik alanı görünmez kılmak.

Çünkü siyaset çoğu zaman büyük stratejik tabloların içinde değil; küçük alanlardaki somut pratiklerde kurulur. İnsanların gündelik hayatlarında, yerel mücadelelerde, küçük kazanımlarda ve küçük kayıplarda… Politik anlam da toplumsal deneyim de tam olarak bu alanlarda şekillenir.

“Büyük resim” takıntısı ise bu alanları değersizleştirir. Sanki asıl olan uzak ve soyut stratejik tablolar; geri kalan her şey ise taliymiş gibi davranılır.

Böylece politika giderek iki uç arasında sıkışır:

Bir yanda egemenin sözünü çözmeye çalışan mealcilik,
diğer yanda bitmeyen büyük resim analizleri.

Her ikisinin de ortak sonucu aynıdır:
somut politik üretimin ertelenmesi.

Sonunda ortaya şu tablo çıkar:

Egemen bugünü kurar.
Diğerleri büyük resme bakar.

Egemen gündemi belirler.
Diğerleri o gündemin anlamını tartışır.

Ve bütün bunların arasında politikanın somut alanı sessizce boşalır.

Oysa politika başkasının cümlelerini çözmek değildir.

Politika, kendi cümlesini kurabilme cesaretidir.

Gerçek siyasal müdahale, egemenin ne demek istediğini anlamaktan değil; yeni pratikler kurarak anlamı değiştirebilmekten doğar. Siyaset ancak bu şekilde egemen söylemin yorumculuğundan çıkıp toplumsal hayatın kurucu gücüne dönüşebilir.

***

Kapak Görseli: Belshazzar’ın Ziyafeti / Rembrandt